Mute

دیارده‌ی مه‌هاویل بۆنه‌كانی باشووری عێراق داگیر ده‌كات

ده‌مێكه‌ له‌ناو هۆزه‌ عه‌ره‌بییه‌كاندا دیارده‌ی‌ به‌شان‌و باڵهه‌ڵدانی‌ زیندوو مردووه‌كان باوێتی‌، به‌ڵام به‌م چه‌ند ساڵه‌ی‌ دوایی له‌ناو عه‌شیره‌ته‌كانی‌ خوارووی‌ عێراق به‌رچاوتر به‌دی‌ ده‌كرێت.

 خه‌ڵك به‌و ستایشكه‌رانه‌ ده‌ڵێن "میهوال" كه‌ له‌میانی ئاهه‌نگه‌كانی ژنهێنان‌و پرسه‌ی ماته‌مینی كه‌سایه‌تیه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كانی وه‌ك سه‌رۆك هۆزو كه‌سانی دیكه‌دا، مه‌دحی زیندووان‌و مردووان له‌شێخانی عه‌شیره‌ت‌و كه‌سانی ئاسایی ده‌كه‌ن.

عوده‌ی ئه‌لكه‌عبی (37 ساڵ) پێگه‌یه‌كی باشی هه‌یه‌ له‌نێو ستایشكه‌ران یاخود "مه‌هاویل"ی میسان‌و سه‌رۆكی كۆمه‌ڵه‌ی مه‌هاویلی پارێزگاكه‌یه‌، ئه‌و ده‌ڵێت راهاتووه‌ شیعری كاریگه‌ر له‌سه‌ر مه‌قامی ره‌سه‌نی عێراقی له‌بۆنه‌كاندا پێشكه‌ش بكات به‌تایبه‌تی شیعره‌ خه‌مباره‌كان، چونكه‌ ئه‌و شیعری حه‌ماسی میللی بۆ راكێشانی هاوسۆزی خه‌ڵك به‌كارده‌هێنێت.

 

به‌زۆری میهوال به‌وه‌ جیاده‌كرێته‌وه‌ كه‌ توانای پێشكه‌شكردنی حه‌ماسیانه‌ی له‌بۆنه‌ جیاوازه‌كاندا هه‌یه‌، چونكه‌ لێهاتووه‌ له‌مه‌دحكردنی هۆزو پیاوماقوڵان له‌بۆنه‌ جیاجیاكاندا بۆئه‌وه‌ی ده‌ستخۆشی‌‌و به‌خششیان به‌ده‌ستبهێنێت‌و پاره‌یه‌كی زۆری له‌به‌رامبه‌ر ستایشكردنی ئه‌و كه‌سایه‌تیانه‌دا ده‌ستبكه‌وێت، ئه‌گه‌رچی بوونی ئه‌و كه‌سایه‌تیانه‌ له‌كۆمه‌ڵگه‌دا شتێكی نوێ نییه‌، چونكه‌ له‌كه‌لتوری عه‌ره‌بیدا گه‌لێك شاعیر ناوبانگیان به‌نزیكی له‌والی‌و سوڵتانه‌كان‌و ستایشكردنیان به‌شیعر په‌یداكردووه‌ له‌به‌رامبه‌ر ده‌ستكه‌وتی پاره‌و دیاری به‌نرخدا، به‌ڵام جیاوازی نێوان ئه‌و شاعیرانه‌و میهوال ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌مه‌ی دواییان شیعره‌كانی به‌زمانی باوی باشوور ده‌ڵێت‌و شیعری میللی به‌كارده‌هێنێت.

 

ئه‌و بۆنانه‌ی كه‌ میهوال له‌خۆده‌گرن زۆرن له‌وانه‌ (ئه‌لعرازه‌) واته‌ ماڵئاواییكردن له‌شێخی عه‌شیره‌ت له‌دوای مردنی له‌مه‌راسیمێكی تایبه‌تدا كه‌ تێیدا ته‌قه‌ به‌ئاسماندا ده‌كرێت، هه‌روه‌ها (ئه‌لزه‌فه‌) واته‌ ئاهه‌نگه‌ ئاساییه‌كانی ژنهێنان كه‌ تێیدا بوك‌و زاوا به‌شه‌قامه‌ گشتیه‌كاندا ده‌گێڕدرێن.

 

به‌ڵام مه‌هاویل ته‌نیا تایبه‌تمه‌ند نین به‌و بۆنانه‌، به‌ڵكو زۆرێكیان هۆنراوه‌و ئه‌هازیج له‌باره‌ی ناپاكی هاوڕێ‌‌و ئازایه‌تی هه‌ندێك كه‌س ده‌ڵێن‌و ته‌نانه‌ت هه‌ندێكیان گه‌یشتۆته‌ ئه‌وه‌ی ئه‌هازیج له‌باره‌ی سیاسه‌تیشه‌وه‌ بڵێن.

 

له‌و مه‌هاویلانه‌ش كه‌ به‌ئاڕاسته‌كردنی په‌یامی سیاسی ناوبانگیان په‌یداكردووه‌ عاشور ئه‌لئه‌سه‌دی میهواله‌ كه‌ ئوهزوجه‌یه‌كی تایبه‌تی ئاڕاسته‌ی په‌رله‌مانی عێراق كردووه‌و تێیدا وه‌سفی هاووڵاتیانی عێراقی ده‌كات له‌سایه‌ی په‌رله‌مانی هه‌ڵبژێردراودا.

 

هه‌ندێك له‌ عه‌شیره‌ته‌كان میهوالی تایبه‌ت به‌خۆیان هه‌یه‌ كه‌ له‌و بۆنانه‌دا له‌نێو عه‌شیره‌ته‌كاندا شانازی پێوه‌ ده‌كه‌ن‌و زۆرجاریش میهوال رێبه‌رایه‌تی كۆمه‌ڵێك شاعیری میللی له‌هاوپیشه‌كانی ده‌كات‌و ئه‌هازیجیان له‌گه‌ڵ ده‌ڵێته‌وه‌.

 

میهوال عه‌لی سامی ده‌ڵێت ناوی دیاری شاعیرانی میللی‌و مه‌هاویل له‌مێژووی ئه‌هازیجی میللیدا هه‌بوون، هه‌روه‌ك مێژووی هۆزه‌كانی عێراق هه‌ندێك له‌و گه‌وره‌ مه‌هاویلانه‌ی به‌نه‌مری هێشتۆته‌وه‌ كه‌ شیعریان داناوه‌و له‌به‌ریان كردووه‌و له‌ ده‌ستكه‌وتی عه‌شیره‌ته‌كان‌و بۆنه‌كانیاندا وتوویانه‌ته‌وه‌، هه‌روه‌ها هه‌ندێكیشیان ته‌نیا شیعریان بۆ عه‌شیره‌ته‌كه‌ی خۆیان داناوه‌و له‌بۆنه‌ گشتی‌و تایبه‌ته‌كاندا باسی ده‌ستكه‌وته‌كانیان كردووه‌.

به‌م دواییانه‌ش دیارده‌ی وتنه‌وه‌ی شیعرو ئه‌هازیج له‌ناوچه‌كانی باشوور بڵاوبووه‌ته‌وه‌ كه‌ هاوكاته‌ له‌گه‌ڵ هه‌ژموونی عه‌شیره‌ته‌كان به‌سه‌ر ژیانی كۆمه‌ڵایه‌تی‌و ده‌ركه‌وتنی ده‌یان مه‌هاویل كه‌ جه‌ماوه‌رێكی تایبه‌تیان له‌گه‌نجان بۆ خۆیان راكێشاوه‌، ئه‌مه‌ش وایكردووه‌ كۆمه‌ڵه‌ی شاعیرانی میللی كۆمه‌ڵه‌یه‌كی تایبه‌ت به‌مه‌هاویل دابمه‌زرینێت.

 

ئیسماعیل موسه‌وی شاعیر ده‌ڵێت "جه‌ماوه‌رو هه‌واداران له‌ده‌وری مه‌هاویل كۆبوونه‌ته‌وه‌و له‌هه‌موو بۆنه‌یه‌كدا شوێنیان ده‌كه‌ون تا گوێبیستی ئه‌هازیجه‌كانیان بن‌و وێنه‌یان له‌گه‌ڵ بگرن، هه‌روه‌ك ڤیدیۆی چه‌ند مه‌هاویلێكی میسان‌و هه‌ندێك پارێزگای دیكه‌ له‌لاپه‌ڕه‌كانی ئینته‌رنێت بڵاوبوونه‌ته‌وه‌ كه‌ گه‌نجان له‌نێوخۆیاندا بڵاویان ده‌ستاوده‌ستیان پێده‌كه‌ن‌و هۆگری گوێلێگرتنیان بوون".

 

له‌و باره‌یه‌شه‌وه‌ ئه‌حمه‌د عرێبی كه‌ خاوه‌نی دوكانی فرۆشتنی مۆبایله‌ ده‌ڵێت "گرته‌ ڤیدیۆیه‌كانی تایبه‌ت به‌مه‌هاویلی میسان بڵاوبوونه‌وه‌یه‌كی زۆریان به‌خۆوه‌ بینیوه‌، رۆژ نیه‌ داواكاریمان به‌ده‌ست نه‌گات بۆ دابه‌زاندنی ئه‌و ئه‌هازیجانه‌ له‌سه‌ر مۆبایل یاخود كڕینی سێدی بۆ به‌كارهێنانی له‌ناو ئۆتۆمبێلدا".

 

مه‌هاویل له‌به‌رامبه‌ر هه‌ر بۆنه‌یه‌كدا پاره‌یه‌ك وه‌رده‌گرن كه‌ بڕه‌كه‌ی به‌گوێره‌ی ناوو ناوبانگیان جیاواز ده‌بێت، به‌ڵام به‌شێوه‌یه‌كی گشتی تێكڕای ئه‌و پاره‌یه‌ی میهوال ده‌ستی ده‌كه‌وێت خۆی له‌400 دۆلار ده‌دات له‌هه‌ر بۆنه‌یه‌كدا، كه‌ به‌شێكی له‌شێوه‌ی به‌خششدا ده‌بێت له‌لایه‌ن ئاماده‌بووانه‌وه‌، چونكه‌ میهوال به‌مه‌به‌ست ستایشی هه‌ندێك پیاوماقوڵ‌و شێخ‌و سیاسییه‌ ئاماده‌بووه‌كان ده‌كات به‌ئامانجی ده‌ستكه‌وتنی پاره‌.

 

عوده‌ی ئه‌لكه‌عبی میهوال دانانی شیعرو ستایشه‌كانی ئێستا به‌كه‌لتوری كۆنه‌وه‌ گرێده‌دات كه‌ ره‌گ‌و ریشه‌ی بۆ شاعیره‌ گه‌وره‌كانی زمانی عه‌ره‌بی پێش‌و پاش ئیسلام ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، ئه‌و بۆ "نیقاش"ی روونكرده‌وه‌ كه‌ "شاعیرانی عه‌ره‌ب هه‌جویان بۆ زه‌مكردنی ركابه‌ره‌كانیان به‌كارهێناوه‌ وه‌ك چۆن مه‌دحیشیان به‌كارهێناوه‌، به‌ڵام ئه‌مڕۆ هه‌ندێك مه‌هاویل هه‌وڵ ده‌ده‌ن له‌زه‌مكردن‌و ره‌خنه‌گرتن دوور بكه‌ونه‌وه‌ تا خۆیان له‌كێشه‌ لابده‌ن، هه‌میشه‌ش وه‌ڵامی هه‌ندێك له‌و زیاده‌ڕه‌ویانه‌ ده‌ده‌ینه‌وه‌ كه‌ له‌بۆنه‌ تایبه‌ته‌كاندا رووده‌ده‌ن وه‌ك وه‌رزه‌ عه‌شایریه‌كان‌و چاره‌سه‌ری كێشه‌كان یاخود كاتێك شاعیرێك شانازی به‌ده‌ستكه‌وته‌كانی هۆزه‌كه‌یه‌وه‌ ده‌كات‌و وه‌ڵامه‌كه‌ش به‌شیعر ده‌بێت".

 

ئێستا چیتر به‌شداری مه‌هاویل ته‌نیا له‌پرسه‌و ئاهه‌نگی هاوسه‌رگیردا نییه‌، چونكه‌ بانگ ده‌كرێن بۆ بۆنه‌ی دیكه‌ی وه‌كو ئازادكردنی ده‌ستگیركراوێك یاخود گه‌ڕانه‌وه‌ی حاجیه‌كان یان پێشوازیكردن له‌كه‌سایه‌تیه‌كی سیاسی یان له‌هه‌ندێك له‌فیستیڤاڵدا.

میهوال پێویستی به‌خوێندنی شیعر نییه‌، چونكه‌ هه‌ندێكیان خوێندنه‌وه‌و نووسین نازانن، به‌ڵام به‌هره‌ی له‌به‌ركردن‌و شیعردانانیان هه‌یه‌، بۆ نموونه‌ حه‌یده‌ر ئه‌لكه‌عبی میهوال كاری جووتیاریه‌، به‌ڵام كه‌ یه‌كجار گوێی له‌شیعرێك ده‌بێت له‌به‌ری ده‌كات‌و ئه‌وه‌ش به‌هۆگربوون وه‌سف ده‌كات‌و ده‌ڵێت "هۆگریم بۆ هونه‌ری شیعری میللی وای لێكردم هه‌موو شتێك له‌به‌ر بكه‌م‌و شوێنپێی شاعیره‌ گه‌وره‌كان هه‌ڵبگرم، چونكه‌ باپیرم یه‌كێك بووه‌ له‌ مه‌هاویله‌ ناسراوه‌كان له‌سه‌ر ئاستی باشووری عێراق، بۆیه‌ خۆشه‌ویستی شیعر و له‌به‌ركردنی و فێربوونی مه‌قام‌و ئه‌داكردنیم له‌وه‌وه‌ وه‌رگرتووه‌".

 

به‌ڵام له‌لایه‌ن هه‌ندێك له‌شێخانی عه‌شیره‌ته‌كانه‌وه‌ ره‌خنه‌ له‌دیارده‌ی مه‌هاویل ده‌گیرێت به‌هۆی ئه‌وه‌ی مه‌دحه‌كان سنووری مه‌عقول تێده‌په‌ڕێنن‌و كه‌سانێك به‌سیفه‌تێك وه‌سفده‌كرێن كه‌ تێیاندا نیه‌، له‌و باره‌یه‌شه‌وه‌ عه‌مار ئه‌لعه‌لی (شێخی عه‌شیره‌ت) به‌"نیقاش"ی وت "مه‌دحكردن هه‌یه‌ واقیع تێده‌په‌ڕێنێت‌و به‌ویژدانانه‌ نییه‌، چونكه‌ میهوال هه‌میشه‌ له‌هه‌موو نێوه‌نده‌ عه‌شایرییه‌كاندایه‌‌و مه‌دحی ئه‌م ده‌كات‌و پایه‌ی ئه‌و به‌رزده‌كاته‌وه‌ له‌پێناو پاره‌دا، كه‌ ئه‌مه‌ش پێچه‌وانه‌ی حه‌قیقه‌ته‌، چونكه‌ ئه‌وانه‌ی مه‌دحی كردوون شایانی ستایشكردن نین".

 

عه‌بدولموحسین ئه‌لعقابی كه‌ نووسه‌رو مێژوونووسه‌، سه‌رهه‌ڵدان‌و بڵاوبوونه‌وه‌ی مه‌هاویل به‌وه‌ لێكده‌داته‌وه‌ كه‌ به‌رهه‌می كه‌ڵه‌كه‌بووی گه‌وره‌بوونی عه‌شایر یاخود چینی عه‌شایره‌ به‌سه‌ر ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌ت‌و لوتبه‌رزیان به‌سه‌ر یاسا له‌ده‌یه‌كانی رابردووداو له‌وباره‌یه‌شه‌وه‌ به‌"نیقاش"ی وت "پێداهه‌ڵدان‌و گه‌وره‌كردن، شانازیكردن‌و لوتبه‌رزیه‌كی لێده‌كه‌وێته‌وه‌ كه‌ له‌نێو ئه‌ندامانی هۆزدا پاساویان نییه‌، ئه‌مه‌ش كێشه‌ی خوێناوی‌و توندڕه‌وی‌و ململانێی نێوان رۆڵه‌كانی یه‌ك شاری لێ كه‌وتۆته‌وه‌".

 

سه‌ره‌ڕای ئه‌و ره‌خنانه‌ش مه‌هاویله‌كان هونه‌ری ئوهزوجه‌ی میللیان په‌ره‌پێداوه‌ له‌ڕێی هه‌مه‌جۆركردنی پێشكه‌شكردن‌و په‌شتبه‌ستن به‌ئاڵوگۆڕ، بۆیه‌ ده‌بینیت سێ كه‌سیان له‌نێوه‌ندو بۆنه‌ گه‌وره‌كاندا ئاڵوگۆڕی ئه‌هازیج ده‌كه‌ن‌و یاری به‌مه‌قام ده‌كه‌ن، كه‌ ئه‌م شێوازه‌ش پێشتر نه‌بووه‌، هاوكات هه‌ندێك شاعیر خۆیان له‌نووسینی هۆنراوه‌ی بۆنه‌كان‌و پێشكه‌شكردنی له‌سه‌ر زمانی مه‌هاویله‌كانه‌وه‌ ده‌بیننه‌وه‌ له‌پێناو به‌ده‌ستهێنانی ناوبانگ‌و پاره‌دا.

Tweet